Wegdromen of mediteren bij Robot Pepper?

Goedemorgen robot

Een goede vriendin stuurde mij bijgaand plaatje. ‘Wat vind je er van? Binnenkort gaan we zo met elkaar thee drinken. Leuk,toch!?’

Ik kijk een tijdje stil en aandachtig naar het plaatje. In het Oosten is kijken naar een afbeelding soms ook een meditatie. Mensen die mediteren kijken naar een ‘yantra’ om een verdiept beeld van zichzelf  te krijgen. Kijken wordt dan zien, je wordt er stil van en kunt heel diep in jezelf afdalen. De tantrische yoga heeft prachtige yantra’s  geproduceerd en daar heb ik vroeger wel eens op gemediteerd. Heel inspirerend.

Maar dit plaatje op de computer… dit is een heel ander soort beeld. Ik kijk niet naar een kleurrijke, complexe, harmonische yantra, maar naar een mens die een kopje thee zit te drinken met een machine. Ik kijk naar een mens die vriendelijk een gesprekje probeert aan te knopen met een robot.

Leuk toch!? Het begint bij mij van binnen te stormen. Gedachten en gevoelens komen op, maar geen leuke. Nee, ik krijg er een bizar gevoel van. Wat doe je daar met die machine aan tafel? Wat wil die machine van jou? Een kopje thee met jou drinken? Maar die robot heeft helemaal geen gevoelens, geen gedachten, geen ervaringen, geen ‘ik-besef’. Die draait op software, is daardoor op een bepaalde manier geprogrammeerd en reageert automatisch op  impulsen die hij van jou krijgt.

Leuk? Toevallig las ik gisteren in de krant van ‘killer robots’. Die zijn gemaakt om te schieten op wat beweegt, mensen, konijnen, het doet er niet toe. Ze worden tegenwoordig al gebruikt in oorlogsgebieden. Als argument geldt: zo kan een oorlog tegen de vijand gestreden worden zonder verlies van mensenlevens aan onze kant. Maar wat gebeurt er aan de andere kant? Daar hebben deze ‘killer robots’ geen enkel idee over. Ze dragen er ook geen verantwoordelijkheid voor. Op aarzelingen en ethische vragen zijn ze niet geprogrammeerd. Ze doen gewoon wat hun wordt opgedragen: schieten op alles wat beweegt. 

Ik kijk weer op de computer naar het plaatje dat mijn vriendin me stuurde. Nee, zo’n killer robot zit toch niet bij haar aan tafel. Je weet het natuurlijk nooit. Ook in de oorlog – ik was een kleine jongen toen ik de Tweede Wereldoorlog meemaakte – kon een vriendelijke soldaat onverwacht een revolver trekken en op staat iemand achterna zitten en doden. Die beelden zitten nog in mijn onderbewuste en komen nu naar boven. Soldaten deden ook maar gewoon wat hen was opgedragen. Een soort robotten. Alles herhaalt zich?

Ik ga even bij mijn computer weg en naar de keuken. Even een kopje koffie drinken. Even uit deze nachtmerrie die nu onverwacht bij naar boven komt. Even gewoon nuchter kijken wat ik zie. Ik ga weer terug naar het scherm. Leuk!? Ik heb op de tv gezien dat robotten oude mensen  helpen om de dag door te komen. Ze komen ’s morgens  binnen en vragen of je een kopje thee wil. Nou, dat kunnen ze voor je zetten. En als ze langer mogen blijven willen ze ook wel samen met je een oude foto-album doorkijken. Ik zag zo’n robot vriendelijk naast een oude moeder haar foto-album doorbladeren. ‘Wat een mooie en leuke man had u vroeger,’ piept de robot vriendelijk. Zij is verrast en zegt: ‘Ja, dat was hij ook. En we hebben samen zo’n goede tijd gehad. Ik mis hem nog steeds.’ En ze begint te vertellen over haar man, laat foto’s zien en de robot (hij heette Michelle meen ik) reageert zoals er van hem verwacht wordt. Na een tijdje heeft de vrouw echt moeite afscheid van Michelle te nemen. Ze waren even zo dicht bij elkaar. Ontroerend? Bizar?  

Ik schrik op. De bel gaat. Wie belt er op dit moment aan mijn deur? Ik kijk uit het raam. Een goede vriend staat beneden en zwaait. Heb ik tijd?  Ja, ik heb wel even tijd. Hij komt boven en we nemen de tijd om bij te praten. Wat ik aan het doen ben? Ik wijs naar het plaatje op het scherm van de computer en vertel wat er allemaal door me heen is gegaan. ‘Ik probeerde stil te staan bij zo’n plaatje, echt stilstaan en zien wat er dan bij mij gebeurde, maar werd er  toch in meegesleurd. Ik was gewoon aan het dagdromen.’

We verdiepen ons in het verschil tussen dagdromen en mediteren en komen er achter dat er soms niet zoveel verschil in zit en dat het een gemakkelijk in het andere kan overgaan. ‘Als je het zou meten zou je ontdekken dat er niet zoveel verschil is in onze hersengolven. In beide gevallen meestal rustige alpha golven. Alleen, bij meditatie is het bewustzijn helder. Het bewustzijn merkt op, dat is alles wat het doet. Het ziet flarden van denken en gevoelens voorbijkomen, die flarden komen en gaan  terwijl ze in stilte eenvoudig worden waargenomen. Dat ontspant, dat is gezond, dat is heerlijk.’ We proberen te delen wat we dan meemaken, maar er woorden voor vinden is niet gemakkelijk. Dan stelt mijn vriend voor dat we een half uurtje in meditatie gaan.

Hij gaat tegenover mij zitten, we kijken elkaar aan  en na een paar minuten sluiten we allebei onze ogen. Er daalt een diepe stilte over ons neer. De robot is er nog wel, maar als vage emotie, een flard van een gedachte. Voor stille meditatie heb je geen robot nodig.

Reacties zijn welkom via blog@vgamsterdam.nl

programma