Je spirituele leraar - blog van Ojas de Ronde

Je spirituele leraar

Kun je ook leren mediteren zonder begeleiding?

Mediteren lijkt eenvoudig. Ik las het onlangs in een folder van een meditatiecentrum: ‘Je gaat rustig zitten, sluit je ogen, let op je adem en je gaat de weg naar binnen, de stilte in. Een short-cut naar je diepste innerlijk. Na enige tijd open je je ogen en ga je als nieuw herboren de wereld in.’

Ik liet deze folder aan een vriendin zien en haar eerste reactie was: ‘Was het maar zo eenvoudig, dan zou de wereld er spoedig anders uitzien.’ Is het dan niet zo eenvoudig? Het bleek dat er op de tekst van de folder niet veel af te dingen was. Hier wordt de essentie van meditatie geformuleerd waarnaar in het Oosten al eeuwen lang wordt verwezen.

Maar mijn vriendin die al jaren lang meditatie beoefent had ook gelijk toen ze zei: ‘Dit klinkt simpel, maar de praktijk is anders. Rustig zitten? Kunnen we dat nog? Een paar minuten, maar dan begint onze innerlijke klok al te werken. Opschieten, want er moet vandaag nog zoveel gebeuren. En als dit door je hoofd speelt, dan toch maar rustig aandacht geven aan je adem? Kunnen wij ons nog concentreren? Hoe lang is onze aandachtsboog nog? En ook, wat komt er allemaal op uit de krochten van je onderbewuste als je stil bent? Dat is vaak met geen pen te beschrijven Maar juist dat trekt aandacht, en dan is de stilte weer weg." 

 

Bij je leraar thuis

Mijn vriendin zei dat het voor haar noodzakelijk was geweest een goede leraar te zoeken. En ook een situatie waarin ze zich kon afzonderen. Daarvoor ging ze in de jaren ’80 van de vorige eeuw naar India en verbleef een jaar in een ashram van een spirituele leraar. Dat had haar goed gedaan. Ze had op een gedisciplineerde manier leren mediteren en vragen kunnen stellen aan haar spirituele leraar. Die had de weg zelf al helemaal bewandeld en kende de voetangels en klemmen op het pad van meditatie. Hij kon haar ook adviezen geven over de vraag hoe meditatie in dagelijkse bezigheden te integreren, zodat ze thuis in het Westen weer kon beginnen met ‘business as usual’, maar dan op een totaal nieuwe manier.

Toch moest ze af en toe terug naar India. Om weer even ‘bij te tanken’, zoals ze zei. Ze begreep dan ook heel goed wat ik in een eerdere blog over de Israëlische professor Yuval Noah Harari gezegd had. Ook die had in India ontdekt wat meditatie was, bij de Vipassana leraar S.N. Goenka. Dat had zijn leven een totaal nieuwe wending gegeven en terug in het Westen bleef hij dagelijks mediteren. Maar dat bleek niet voldoende. Zijn drukke werkzaamheden hier moest hij af en toe loslaten om zijn leraar in India op te zoeken en in diens ashram de stilte in te gaan. De nabijheid van zijn leraar bleek een ‘must’ voor hem.

 

Leerlingschap

Het is in India al eeuwenlang een gewoonte dat iemand die alle aspecten van een bepaald vak wil leren daarvoor intrekt bij degene die een ‘meester’ is in dat vak. Hij is de hele dag in de nabijheid van zijn leraar, verzorgt hem als het nodig is en krijgt in ruil daarvoor inzicht in de ins and outs van het vak. De Engelsen, die lang over India heersten, noemden dit ‘apprenticeship’, letterlijk ‘leerlingschap’.

Een heel beroemde ‘meester in zijn vak’ was de Indiase sitarmusicus Ravi Shankar. Hij had, naast een ongekend grote groep fans over de hele wereld, veel leerlingen in en rond zijn huis die van hem de geheimen van het sitar spelen leerden. Toen ik zelf in India verbleef maakte ik een keer een concert met hem mee dat begon rond zes uur ’s avonds, toen we al met tienduizenden zaten te wachten op de meester. Pas toen de volle maan was opgekomen, begonnen eerst zijn leerlingen te spelen. Prachtig en je kon merken hoe trots ze waren leerling te zijn van de grote Ravi Shankar. Maar pas toen de meester zelf kwam, rond middernacht, explodeerde de muziek tot ongekende hoogten en bracht Ravi Shankar met zijn leerlingen muziek die ik nooit meer kan vergeten.  

Voor mij was Osho op meditatief gebied zo’n meester. Zelf heb ik daar ook van mogen genieten toen ik in de jaren ’70 van de vorige eeuw in de ashram van Osho in India verbleef. Vipassana meditatie had me al jaren van te voren een duwtje in de goede richting gegeven, maar het wilde niet erg beklijven. Misschien ook wel omdat ik een heel drukke baan had op het ministerie van CRM. Tot ik besloot mijn baan op te zeggen en de aanwezigheid van Osho op te zoeken in India. Het werden jaren van onvoorstelbare diepte en transformatie. Had ik dat niet in het Westen kunnen doen? Die vraag werd me eens gesteld door een Indiase journalist toen ik in 1990 bij de dood van Osho aanwezig was. Mijn antwoord was simpel: ‘Nu wel, nu weet ik de weg naar de bron. Osho heeft me geleerd die weg te gaan. Maar op eigen houtje zou ik die in het Westen nooit gevonden hebben.’

 

Vernieuwde methoden

We zijn nu een groot aantal jaren verder en ondertussen is de tijdgeest razend snel veranderd. Wat vorige eeuw in het Westen nog heel uitzonderlijk was, lijkt nu mainstream. Meditatie is niet meer iets waarvoor je verre reizen naar het Oosten moet maken, het komt in aangepaste vorm aankloppen bij je deur. Dit heeft nadelen, meditatie kan een product worden waarmee je omgaat zoals met alle producten in onze wegwerpcultuur: even aan proeven, en als het niet bevalt weg er mee. Maar het heeft ook grote voordelen: ieder kan nu in zijn eigen leven de beginselen van een meditatie leren integreren.

Daarvoor is wel een gedaanteverandering van meditatie nodig. Dat wordt bijvoorbeeld zichtbaar in ‘mindfulness’. Bijna iedereen heeft er momenteel van gehoord en de gunstige effecten ervan in de verschillende sectoren van het leven zijn bekend geraakt en betrouwbaar bevonden. Waarom? Ze zijn wetenschappelijk onderzocht. Dat is de grote verdienste van Jon Kabat-Zinn, een Amerikaanse microbioloog die de Vipassana meditatie ontdekte en daarna de  ontwerper werd van de wetenschappelijk gefundeerde mindfulness. Hij heeft de oorspronkelijke diepte van de Vipassana-meditatie weten te behouden in mindfulness en ons daarmee een methode gegeven die wetenschappelijk is onderzocht en betrouwbare, efficiënte en effectieve  trainingen en leraren kent.

Dat wekt vertrouwen in de westerse mens. Datzelfde geldt momenteel ook voor de methode van de ‘Iceman’, de methode Hof waarover ik in mijn vorige blog sprak. Daar is men zelfs nog een stap verder gegaan. Want de Radboud Universiteit, die deze methode wetenschappelijk heeft getest, heeft onlangs ook testen uitgevoerd bij trainers die niet door Wim Hof zelf waren opgeleid. Dit ‘om uit te sluiten dat er sprake is van een goeroe-effect’.

Beheers je zijn methode goed – en daar zorgen de trainingen voor – dan kun je met mensen werken en hen leren om met de juiste ademhaling en focus tot diepe ontspanning en rust te komen en zo het leven beter aan te kunnen. Meditatie in een nieuwe vorm? Absoluut. Maar ook hier zijn getrainde leraren nodig. Op je eigen houtje kom je niet ver.

 

Reacties zijn welkom via ojas@vgamsterdam.nl

programma

Meditatie
15 september 2019
Meditatie
10 november 2019
Rifgebergte berber man met ezel
08 september 2019