Yuval Noah Harari - Homo Deus

Homo Deus

Sinds enige tijd is een vrij onbekende professor geschiedenis aan de Universiteit van Jeruzalem een wereldster geworden. Het is Yuval Noah Harari die binnen korte tijd twee bestsellers op zijn naam heeft gezet. Zijn eerste boek ‘Homo Sapiens’ beschrijft op een meesterlijke manier de geschiedenis van de mensheid in de laatste 70.000 jaar. Mark Zuckerberg, oprichter van Facebook, noemde dit ‘een grootse historie van de menselijke beschaving’. Voormalig president Barack Obama noemde het ‘een provocerend boek dat iedereen zou moeten lezen’. En de multimiljardair Bill Gates: ‘Lastig om niet in één keer uit te lezen.’

Na Homo Sapiens kwam een nieuwe bestseller ‘Homo Deus.’ In dit boek probeert Harari zo goed mogelijk vooruit te kijken en stelt zichzelf de vraag: ‘God is dood, de mens beheerst de aarde. Maar wat gebeurt er als de mens zelf maakbaar wordt? Als we onszelf niet alleen steeds beter kunnen genezen, maar ook ‘verbeteren’? Als ‘homo sapiens’ verandert in ‘homo deus’ en alles kan maken wat hij wil, hoe zal onze toekomst er dan uitzien? Creëren we een  transhumane, technologische wereld vol kunstmatige intelligentie, robotten en cyborgs? Als dat zo is, hoe gaan we daar dan mee om?’ Opnieuw wereldwijd een bestseller vol feiten in een nieuwe samenhang en met een visie waarin veel mensen zich herkennen. 

Op dit moment gaan we niet in op de inhoud van dit inspirerende boek. Het is overal verkrijgbaar. Maar één vraag leek moeilijk te beantwoorden: waar haalde deze tot nu toe onbekende professor zijn inspiratie vandaan? Het antwoord is simpel en verrassend tegelijkertijd: meditatie, met name dagelijkse Vipassana meditatie. Dat is wat Harari onlangs uit de doeken deed in een interview met Sam Harris voor The Guardian.

In dat interview vertelt Harari ook hoe hij tot meditatie kwam. Rond de eeuwwisseling deed hij onderzoek naar de middeleeuwse militaire  historie van Europa, maar het werk bevredigde hem niet meer. Hij werd ook steeds onrustiger omdat hij geen betekenis meer kon geven aan zijn leven. Om toch nog zin te kunnen geven aan zijn leven en om er ook nog zin in te krijgen, ging hij in Oxford filosofie studeren, maar de onrust werd alleen maar sterker.’Ik had veel vragen over de wereld, ik wilde weten wat de mens tot mens maakt, en ik had maar enkele  antwoorden die me steeds minder bevredigden.’

Een vriend van hem raadde hem toen aan een intensieve meditatie- retraite in India te gaan doen. Harari was daar aanvankelijk heel sceptisch over, maar ging uiteindelijk toch naar India en later naar het grotendeels Boeddhistische Burma (het huidige Myanmar) waar hij de  Vipassanaleraar S.N. Goenka ontmoette. Dat veranderde zijn leven. Harari ondervond de kracht van meditatie en bleef ook daarna dagelijks een tot twee uur mediteren. Het is dan ook niet voor niets dat hij zijn laatste boek ‘Homo Deus’ opdroeg aan ‘mijn leraar S.N.Goenka die me met zoveel liefde zoveel belangrijke dingen heeft geleerd.’ Zijn leraar en de Vipassana meditatie hadden zijn leven weer zin gegeven.

Wat is Vipassana? Het is de meditatie zoals die  oorspronkelijk door Boeddha werd ontwikkeld. De vorm is heel simpel: je ademt rustig en ontspannen en houdt er je aandacht bij. Een vorm van concentratie dus, mild en niet al te streng, want je hoeft de stroom van je gedachten en gevoelens niet te onderdrukken. Die neem je waar, terwijl je gefocust blijft op de bewegingen van je adem. Schijnbaar simpel en eenvoudig, maar voor ieder die  deze meditatie beoefent vol onverwachte inzichten in de diepere structuren van het eigen wezen en in de manier waarop wij fysiek, emotioneel  en mentaal in deze wereld functioneren. 

De methode lijkt simpel, maar dat is schijn. Ieder die deze meditatie beoefent beseft dat meteen. Ook Harari: ‘Het was een van de moeilijkste dingen die ik in mijn leven heb gedaan. Ik kon me aanvankelijk nog geen 10 seconden  op mijn adem concentreren. Dat werd na veel  oefening beter en zo kon ik mijn lichamelijke sensaties, mijn emoties en denkwereld zuiver gewaarworden. En dat was het begin van een wonderlijke reis.’

‘Langzamerhand kreeg ik ook een heldere blik op de werkelijkheid waarin wij momenteel leven. Ik ging aandachtiger leven, werd me bewuster van mijn ervaringen, begon bewust hier en nu te leven. Omdat ik op deze manier in mezelf verschil kon zien tussen wat er werkelijk aan de hand was en de verhalen daarover die in mijn hoofd  rondspookten, kon ik ook – rondkijkend in onze wereld - een onderscheid maken tussen de maatschappelijke realiteit van dit moment en de verhalen die we erover aan elkaar vertellen. Vrij van half-ware of onware verhalen, vrij van onzekerheden en angsten durfde ik de werkelijkheid weer te ziens zoals die is. Voor een historicus, maar ook voor ieder die momenteel in dit kantelpunt van de geschiedenis leeft, is dit van wezenlijk belang.’ 

Wat maakt de mens tot mens? Harari heeft met zijn laatste boek ‘Homo Deus’ aangetoond dat hij in staat is op een unieke manier richting te geven aan antwoorden op deze vraag. Tegelijkertijd laat hij ook in zijn eigen leven zien hoe die weg praktisch gegaan kan worden. Meditatie en bewust worden van je eigen ervaringen spelen daarbij een cruciale rol.

Reacties zijn welkom via blog@vgamsterdam.nl

programma